top of page
Ara

AIDS2026'dan notlar: Konferans programında neler vardı? Neler ön plana çıktı? www.kirmizikurdele.org sizler için derledi

  • 5 gün önce
  • 8 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 10 dakika önce

Uzaktı, pahalıydı gidemediniz, yoğundunuz takip edemediniz... Olsun; neyse ki www.kirmizikurdele.org var. Herkesin ve herkes için #hvbilgisi kaynağı www.kirmizikurdele.org Brezilya, Rio'da gerçekleşen AIDS2026'yi takip etti, sizin için bir #hivbilgisi yazısıyla derledi. Gitmiş kadar olacaksınız. www.kirmizikurdele.org  herkes için #hivbilgisi   #hivhakkindahersey  #hivindogrusu 

Yayıma hazırlayan: Tuna A. (www.kirmizikurdele.org Topluluk Yazarlığını Destekleme Programı)

Yayım tarihi: Ağustos 4, 2026

Bu yazıdan yapılacak tüm alıntılar izine tabidir. (info@kirmizikurdele.org)
AIDS2026'da neler konuşuldu? I www.kirmizikurdele.org
AIDS2026'da neler konuşuldu? I www.kirmizikurdele.org

26. Uluslararası AIDS Konferansı (AIDS2026), 26-31 Temmuz 2026 tarihleri arasında Rio de Janeiro'da, Riocentro Kongre Merkezi'nde ve eşzamanlı olarak çevrimiçi düzenlendi. "Rethink. Rebuild. Rise." (Yükselmek için yeniden düşünmek ve yeniden inşa etmek) temasıyla toplanan konferansa, dünya genelinden yaklaşık 7.500 kişi yüz yüze ve çevrimiçi olarak katıldı; katılımcıların yaklaşık 1.500'ünü Latin Amerika kökenli delegeler oluşturdu.

Konferans, IAS'ın (Uluslararası AIDS Cemiyeti) 1985'ten bu yana düzenlediği ve bilim, politika ile savunuculuğun kesiştiği en kapsamlı HIV AIDS platformu olma özelliğini bu yıl da sürdürdü. AIDS2026, aynı zamanda bu konferansın tarihinde ilk kez Güney Amerika'da düzenlenmesi bakımından da ayrı bir öneme sahipti.

Herkesin ve herkes için #hvbilgisi kaynağı www.kirmizikurdele.org olarak konferans programını, bilimsel bulguları ve öne çıkan tartışmaları sizler için derledik.

Meraklısına iyi okumalar.


-- Önce Bizden Bir Haber: Arda Karapınar'a AIDS2026 Rio'da Büyük Ödül

Konferans özetimize geçmeden önce, topluluğumuzu doğrudan ilgilendiren bir gelişmeyi paylaşmak istiyoruz. Kırmızı Kurdele İstanbul'un kurucularından ve gönüllülerinden Arda Karapınar, Temmuz 2026'da Rio de Janeiro'da düzenlenen AIDS2026 kapsamındaki U=U 10. Yıl Galası'nda "U=U Science to Impact Award" (Bilimsel Kanıttan Toplumsal Etkiye Ödülü) ile onurlandırıldı. Ödül, Belirlenemeyen = Bulaştırmayan (B=B/U=U) gerçeğinin bilimsel temelinin gerçek yaşamda anlamlı bir topluma dönüşmesine katkı sunan; savunuculuk, eğitim, tedavi okuryazarlığı, damgalamayla mücadele, toplulukların harekete geçirilmesi ve politika geliştirilmesi alanlarında emek veren isimleri takdir ediyor.


Karapınar, HIV Glasgow'un bilim kuruluna (akademisyen ya da bilim insanı olmamasına rağmen) 2022, 2024, 2026'da yani üç edisyon üst üste davet edilmek gibi nadir rastlanan başka uluslararası başarılarıyla da tanınıyor; bu yeni ödül de Türkiye'den HIV aktivizminin ve sivil toplum perspektifinin uluslararası platformlarda daha güçlü biçimde temsil edilmesine yönelik uzun soluklu çalışmalarının bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Kabul konuşmasında Karapınar, ödülün kendisine bir "dinlenme hakkı" değil daha büyük bir sorumluluk yüklediğini vurgulayarak, HIV ile yaşayan kişiler adına sesini yükseltmeyi sürdüreceğini belirtti. Kırmızı Kurdele İstanbul olarak, Türkiye'nin uluslararası HIV topluluğu içindeki görünürlüğünü artırma vizyonumuza böylesine saygın bir platformda katkı sunan Arda Karapınar'ı candan kutluyoruz.



-- Programda Öne Çıkanlar (Kısa Kısa)


AIDS2026, 150'den fazla oturum, 220 Global Village etkinliği ve 2.400 posterle, hem laboratuvardan gelen en güncel bilimsel bulguları hem de sahadaki savunuculuk hareketlerini bir araya getirdi. İşte öne çıkanlar:


• Uzun etkili önlemede yeni veriler: lenacapavir ve cabotegravir


Yılda iki kez uygulanan enjekte edilebilir lenacapavir'in TÖP (Temas Öncesi Profilaksi/PrEP) amaçlı kullanımına ilişkin PURPOSE 1 ve PURPOSE 2 çalışmalarının uzun dönem takip verileri, yüksek etkinliğin, yüksek tedaviye uyumun ve tutarlı güvenlik profilinin sürdüğünü gösterdi. Bu veriler, özellikle Latin Amerika'da lenacapavir'e erişimi genişletme çabalarına dair tartışmalarla birlikte sunuldu.


Enjekte edilebilir cabotegravir'e (CAB-LA) ilişkin CLARITY çalışmasının altı aylık takip verileri, tek doz sonrasında katılımcıların CAB-LA'yı lenacapavir'e kıyasla daha olumlu bir enjeksiyon deneyimi olarak değerlendirdiğini ortaya koydu. LATA çalışmasının 96 haftalık sonuçları ise, Sahra-altı Afrika'da HIV ile yaşayan ergenlerde sekiz haftada bir uygulanan cabotegravir/rilpivirin kombinasyonunun, günlük oral tedaviye kıyasla üstün olduğunu gösterdi. ABD merkezli OPERA kohortunun (yaklaşık 6.800 yetişkin) gerçek yaşam verileri de, uzun etkili enjekte edilebilir tedavinin günlük oral tedaviyle karşılaştırılabilir virolojik baskılanma sağladığını doğruladı.


• Haftalık ve aylık oral tablet seçenekleri ufukta


Gilead ve Merck'in ortaklaşa yürüttüğü Faz 3 ISLEND-1 ve ISLEND-2 çalışmalarının tam sonuçları, ilk kez AIDS2026'da, geç bildirim (late-breaker) oturumlarında paylaşıldı. Bu çalışmalar, haftada bir kez alınan, tek tabletlik islatravir/lenacapavir kombinasyonunun tedavi amaçlı kullanımını değerlendiriyor. Merck ayrıca islatravir ile ulonivirine kombinasyonuna (Faz 2b) ilişkin verileri de sundu. Önleme tarafında ise, ayda bir alınan oral bir TÖP adayı olan MK-8527 (alimatravir), Faz 3 aşamasında, sahra-altı Afrika ve 16 ülkede katılımcı almaya devam ediyor. Bu gelişmeler, tedavi ve önlemede "her gün hap" modelinin ötesine geçen bir dönüşümün sinyallerini veriyor.


• Kür araştırmalarında umut verici sinyaller


RIO çalışmasının ikinci fazında, ilk fazda plasebo alan katılımcılara iki geniş nötralize edici antikor (bNAb) —teropavimab ve zinlirvimab— uygulandı. ART kesildikten sonra katılımcıların yarısından fazlası 20 haftadan uzun süre düşük veya belirlenemeyen viral yük düzeyini korudu; ikisi ise bir yıldan uzun süredir tedavisiz. Araştırmacılar, tedavi sonrası viral kontrolün "stem-like" CD8+ T hücre yanıtlarıyla ilişkili olduğunu vurguladı. HIV aşısı araştırmaları da, bağışıklık sistemini nadir görülen, geniş çaplı koruyucu yanıtlara yönlendirme konusunda kademeli ilerleme kaydettiğini bildirdi.


• Finansman krizi, konferansın gölgesinde


AIDS2026, HIV programlarına yönelik benzeri görülmemiş bir finansman krizinin ortasında gerçekleşti. ABD hükümetinin PEPFAR'a yönelik kesintileri ve yeniden yapılanması, saha düzeyinde ciddi sonuçlar doğurdu: konferansta sunulan ve 46 ülkeden 150'den fazla uygulayıcı kuruluşu kapsayan bir araştırma, 1.700'den fazla sağlık kliniğinin kapandığını ortaya koydu. Ayrı bir çalışma ise, çocuklarda HIV tedavisine erişimin, geçmişteki anneden bebeğe bulaş önleme başarılarıyla açıklanamayacak bir hızla gerilediğini, bunun finansman kesintileriyle bağlantılı olabileceğini gösterdi. Fransa'nın Küresel Fon'a katkısını %60 (yaklaşık 1 milyar avro) azaltması da protesto edildi. Konferans öncesinde Health GAP, Treatment Action Campaign ve Housing Works gibi örgütlerin öncülüğünde düzenlenen bir eylem, ABD'nin küresel HIV politikasındaki değişiklikleri hedef aldı.


• İnsan hakları kriminalizasyon baskısı altında


HIV Justice Network, Küresel HIV Kriminalizasyon Veritabanı'na dayanan bulgularını paylaşarak, HIV'e özgü suç düzenlemelerinin test olma isteğini caydırdığını, tedaviye başlamayı geciktirdiğini ve damgalanmayı derinleştirdiğini; bu durumun kadınları, göçmenleri ve diğer anahtar popülasyonları orantısız biçimde etkilediğini vurguladı. ABD'de 1.000 cinsel azınlık erkeğini kapsayan ARCHES kohort çalışması ise, kriminalizasyonun kovuşturma olmasa bile kaygı, açıklama (disclosure) korkusu ve öz-izolasyon yaratan bir "yönetişim rejimi" olarak işlediğini gösterdi.


• Yeni Siyasi Deklarasyon ve IAS'ta yeni başkanlık

Arda Karapınar - Panosian yazısı I HIV AIDS'te güncel durum
Arda Karapınar - Panosian yazısı I HIV AIDS'te güncel durum

Konferans, Haziran 2026'da 149 üye devletin kabul ettiği yeni BM Siyasi Deklarasyonu'nun hemen ardından gerçekleşti. Deklarasyon, 2030'a kadar 40 milyon kişinin tedaviye (38 milyonunun viral baskılanmaya), 20 milyon kişinin antiretroviral temelli önlemeye erişmesini; damgalanma-ayrımcılık ve cezalandırıcı yasal engellerin %10'un altına inmesini hedefliyor. Ayrıca, AIDS2026'da Kenyalı Prof. Kenneth Ngure, IAS başkanlığına seçilen ilk Kenyalı oldu.


• Ev sahibi Brezilya'nın deneyimi


Konferansın Rio de Janeiro'da düzenlenmesi, ev sahibi ülkenin kendi HIV deneyimini de öne çıkardı. Brezilya, evrensel ve ücretsiz kamu sağlık sistemi (SUS) sayesinde, anneden bebeğe HIV bulaşını halk sağlığı sorunu olmaktan çıkaran ilk büyük ülke oldu. Bununla birlikte, lenacapavir'in klinik araştırmalarının önemli bir kısmı Brezilya'da yürütülmüş olmasına karşın, ilacın ülkede erişilebilir hale gelmemiş olması, "bilimsel ilerlemenin adil erişimle eşleşmesi gerektiği" mesajının altını bir kez daha çizdi.


AIDS2026'nın bilimsel programı, doğrudan pratiğe dönüşene kadar geçen sürede, HIV ile yaşayan kişiler (HİYK) ve HIV ile mücadelede sahadaki toplum temelli örgütler için asıl mesele, bu ilerlemenin nasıl ve kime ulaşacağı. Kırmızı Kurdele olarak, konferansın gündeminden Türkiye bağlamında en çok karşılık bulacağını düşündüğümüz başlıkları burada bir araya getirdik.


• Erişim, bilimden daha yavaş ilerliyor


Konferans boyunca tekrar tekrar vurgulanan bir gerçek vardı: lenacapavir ve cabotegravir gibi uzun etkili önleme araçları için talep, mevcut arzın çok ötesinde. AVAC'ın konferans boyunca işlettiği ağ bölgesinde sergilenen "HIV Finansmanı Hayat Kurtarır" işlemeli örtüsü, finansman kesintilerinin toplumlar üzerindeki etkisini somutlaştıran sembolik ama güçlü bir hatırlatıcıydı. Türkiye'de de uzun etkili enjekte edilebilir PrEP seçeneklerinin klinik kullanıma girmesi süreci, benzer bir erişim ve zamanlama sorununu gündeme getiriyor: dünya genelinde onaylanan bir aracın, HIV ile yaşayan veya risk altındaki bireylerin gündelik hayatına ne zaman ve hangi koşullarda gireceği, bilimsel onay kadar sağlık politikası kararlarına da bağlı.


• B=B mesajının klinik ve toplumsal karşılığı


Belirlenmeyen = Bulaştırmayan
Belirlenmeyen = Bulaştırmayan

AIDS2026'da paylaşılan tüm tedavi ve önleme verileri, aslında tek bir temel gerçeğin üzerine inşa ediliyor: düzenli ve etkili antiretroviral tedaviyle viral yükü belirlenemeyen düzeye inen bir kişi, HIV'i cinsel yolla bulaştırmaz. B=B (Belirlenemeyen eşittir Bulaştırmayan) ilkesi, yalnızca bir bilgi kırıntısı değil; tedaviye erişimin, düzenli takibin ve tedaviye uyumun neden bu kadar hayati olduğunun bilimsel temelidir. Konferansta öne çıkan uzun etkili tedavi seçenekleri de, viral baskılanmayı sürdürmeyi kolaylaştırarak B=B'nin günlük hayatta daha erişilebilir hale gelmesine hizmet ediyor. Türkiye'de B=B mesajının hem sağlık çalışanları hem de HİYK arasında daha geniş ölçüde bilinmesi ve içselleştirilmesi, damgalanmayı azaltmanın da en somut yollarından biri olmayı sürdürüyor.


• Kriminalizasyon ve damgalanma, evrensel bir mesele


HIV Justice Network'ün AIDS2026'da paylaştığı bulgular, HIV'e özgü cezai düzenlemelerin test olma isteğini caydırdığını ve damgalanmayı derinleştirdiğini gösterdi. Türkiye'de HIV'e özgü bir ceza yasası bulunmasa da, HIV ile yaşayan kişilerin sağlık kurumlarında, iş yaşamında ve gündelik ilişkilerde karşılaştığı ayrımcılık, konferansta tartışılan "kovuşturma olmasa bile kaygı ve öz-izolasyon yaratan yönetişim rejimi" tarifiyle örtüşen bir gerçekliğe işaret ediyor. Bu bulgular, HIV ile yaşayan kişilerin karşılaştığı ayrımcılığın yalnızca yasal düzenlemelerle değil, sağlık okuryazarlığı ve toplumsal farkındalıkla da mücadele edilmesi gereken çok boyutlu bir sorun olduğunu bir kez daha gösteriyor.


• Anahtar popülasyonlar ve görünmezlik


Konferansın teması olan "Rethink. Rebuild. Rise.", büyük ölçüde anahtar popülasyonların (HIV ile yaşayan kişiler, LGBTİ+ kişiler, seks işçileri, damar içi madde kullanan kişiler, göçmenler) sürece dahil edilmesi gerektiği vurgusuyla şekillendi. Yeni Siyasi Deklarasyon'un, damgalanma-ayrımcılık ve cezalandırıcı yasal ortamların %10'un altına indirilmesini açık bir hedef olarak koyması, uluslararası toplumun bu konudaki taahhüdünü somutlaştırıyor. Türkiye özelinde de, HIV ile yaşayan kişilerin ve anahtar popülasyonların sağlık hizmetlerine erişimde karşılaştığı görünmezlik ve dışlanma, sahadaki savunuculuk çalışmalarının odağında kalmaya devam ediyor.


• Finansman krizinin Türkiye'ye dolaylı yansımaları


Türkiye, HIV programlarının finansmanında PEPFAR veya Küresel Fon'a Brezilya ölçeğinde bağımlı bir ülke olmasa da, konferansta tartışılan küresel finansman daralması, dolaylı yoldan da olsa iki şekilde önem taşıyor: birincisi, uluslararası ilaç ve tanı teknolojilerinin fiyatlandırma ve erişim politikalarını etkileyen küresel arz-talep dengesi üzerinden; ikincisi ise, sivil toplum örgütlerinin uluslararası fonlama ekosistemindeki daralmanın, yerel HIV savunuculuğu ve toplum temelli hizmetler için de bir sürdürülebilirlik sorusu doğurması bakımından. Brezilya'nın kendi kamu sağlık sistemine dayanan modeli, bu bağlamda dikkat çekici bir örnek oluşturuyor.


• Kür ve aşı araştırmalarının ufku. Kür yakın değil!


RIO çalışmasının bNAb verileri ve HIV aşısı araştırmalarındaki ilerleme, henüz klinik pratiğe yansımasa da, HIV ile yaşayan kişiler için uzun vadeli umudun bilimsel bir zemine oturduğunu gösteriyor. Bu tür araştırmaların sonuçlarının Türkiye'deki HİYK'e ve sağlık çalışanlarına doğru ve dengeli biçimde aktarılması, hem gerçekçi beklentiler oluşturulması hem de "kür yakın" gibi yanıltıcı söylemlerin önüne geçilmesi açısından önemini koruyor.


• Asıl mesele: ayrımcılık


AIDS2026'yı takip eden bazı yayınlar, konferansta paylaşılan tüm bu bilimsel ilerlemenin gölgesinde kalan bir tespiti de öne çıkardı: alandaki ilerlemenin sahada neden hâlâ bu kadar yavaş ilerlediğinin temel açıklaması, yalnızca finansman veya erişim altyapısı değil, ayrımcılıkla mücadelede süregelen başarısızlık. Bu değerlendirmeye göre, tanı ve tedavi araçları ne kadar gelişirse gelişsin, HIV ile yaşayan kişilerin sağlık kurumlarında, iş yaşamında ve gündelik ilişkilerde karşılaştığı damgalanma ve dışlanma ortadan kalkmadıkça, bilimsel kazanımların toplumun tamamına adil biçimde ulaşması mümkün olmuyor. Kırmızı Kurdele İstanbul olarak bu okumayı önemli buluyoruz: Türkiye'de de HIV ile mücadelenin önündeki en büyük engelin çoğu zaman bilimsel veya teknik değil, toplumsal ve tutumsal olduğunu; ayrımcılıkla mücadele edilmeden atılacak hiçbir bilimsel adımın etkisinin tam olarak hayata geçmeyeceğini düşünüyoruz.


• Sonuç


AIDS2026, HIV alanında bilimin hâlâ hızla ilerlediğini —uzun etkili tedavi ve önleme seçeneklerinden kür araştırmalarındaki umut verici sinyallere kadar— bir kez daha gösterdi. Ancak konferansın belki de en belirgin mesajı, bilimsel ilerlemenin tek başına yeterli olmadığıydı: finansman krizi, kriminalizasyon, damgalanma ve erişim eşitsizlikleri, kırk yılı aşkın HIV mücadelesinin kazanımlarını tehdit etmeye devam ediyor. Konferansı takip eden değerlendirmelerin işaret ettiği gibi, bu yavaşlığın kökeninde çoğu zaman teknik bir eksiklik değil, ayrımcılıkla mücadelede süregelen başarısızlık yatıyor — ve bilim ne kadar ilerlerse ilerlesin, bu mücadele kazanılmadan aradaki makas kapanmıyor. "Rethink. Rebuild. Rise." temasının işaret ettiği gibi, önümüzdeki dönem hem bilimsel hem de politik ve toplumsal düzeyde yeniden bir inşa çabası gerektiriyor; ve bu inşanın merkezinde ayrımcılıkla mücadele olmalı. www.kirmizikurdele.org olarak, bu gelişmeleri Türkiye bağlamında izlemeye ve sizlerle paylaşmaya devam edeceğiz.



(Not: Bu #hivbilgisi yazısındaki bilgiler, AIDS2026 (26. Uluslararası AIDS Konferansı) kapsamında paylaşılan bilimsel sunumlara ve konferansı takip eden çeşitli kaynaklara dayanmaktadır. Kişilerin kendi sorumlulukları gereğince sağlık durumlarıyla ilgili tüm kararları için hekimlerine mutlaka danışmaları gerekir.)


HIV AIDS aktivizmi
#HIVİstanbul2026 Manifestosu

















Kaynakça


bottom of page