Viral baskı (HIV’in baskılanması) hakkında bilmeniz gereken 10 şey

Güncelleme tarihi: 6 May

 

Yayına hazırlayan: Arda Karapınar, (Tedavi aktivisti, Topluluk yazarı)

Güncelleme tarihi: Nisan 2022


(Türkiye’nin #hivbilgisi sağlayıcısı ve kaynağı www.kirmizikurdele.org ve @redribbontr sosyal medya hesaplarındaki #hivbilgisi içerikleri ve tüm içerikler KAYNAK GÖSTERMEK ŞARTIYLA herkesin paylaşımına açıktır. Paylaşımlarınızda web-sitemizi kaynak göstermenizi/mention/etiket vb. yapmanızı rica ederiz. Bunlar dışında özel olarak izin sormanıza gerek yoktur.

 

HIV ve onun yol açtığı AIDS, Antiretroviral ilaçların (ART) yaygın kullanımı ile beraber, ölümcül bir hastalık olmaktan çıkıp kronik bir hastalığa/taşıyıcılığa dönüşeli yaklaşık 30 yıl oluyor.. Düzenli HIV ilaç tedavisi (ART) kullanımı ile kandaki HIV miktarının baskılanarak (viral baskı/viral baskılanma) belirlenemeyen seviyeye indirilmesi HIV biliminin bu gelişiminin doğal bir getirisi. Yani tedaviye bağlı kalmak, viral baskılanma bakımından da hayati önem taşıyor. Bu #hivbilgisi yazımıza da kaynak olan *NIAID’ın yapmış olduğu kapsamlı araştırmalara göre, sürekli viral baskı sadece HIV ile yaşayan bireylerin sağlıklı yaşamalarına sağlamakla kalmıyor, ayrıca virüsün cinsel yolla HIV negatif partnere bulaşmasını da tamamen engelleyerek konuyu önemli bir halk sağlığı argümanı haline getiriyor. (*ABD Ulusal Alerji ve Enfeksiyon Hastalıkları Enstitüsü)


1- Viral baskılanma nedir?

ART, HIV’in kendini kopyalayarak çoğalmasını engelleyen bir ilaç tedavisi yöntemidir. HIV ile yaşayan bir birey HIV ilaç tedavisine (ART) başladığında, kandaki virüs sayısı da (viral yük) düşmeye başlar. ART doktor tarafından reçete edildiği gibi kullanıldığı sürece, neredeyse tüm HIV ile yaşayan bireylerde, tedaviye başladıktan sonraki en geç 6 ay içerisinde viral yük belirlenemeyen seviyeye düşer (bazı bireylerde, farklı sebeplerden dolayı direnç söz konusu olabilir ve belirlenemeyen seviyeye ulaşmak biraz daha uzun zaman alabilir). HIV tedavisine devam etmek demek, belirlenemeyen seviyeyi korumak, yani sürekli viral baskılanmayı sağlamış olmak demektir.


2- Sürekli Belirlenemeyen seviyede olmak ne demek?

HIV’i baskılamak için, reçete edildiği şekliyle düzenli olarak ART kullanmak, HIV pozitif bir bireyi “belirlenemeyen” viral yük seviyesine ulaştırır. Eğer bir HIV pozitif birey, ART kullanımına bağlı viral baskı sonrasındaki en az  6 ay süresinde viral yükünü belirlenemeyen seviyede korumuşsa, bu duruma “sürekli belirlenemeyen seviye” denir. Bu sebeple, sürekli belirlenemeyen seviyede kalmak için, HIV tedavisi ilaçlarının mutlaka düzenli olarak alınması gerekir.

Belirlenemeyen eşittir Bulaştırmayan
Belirlenemeyen eşittir Bulaştırmayan

3- Sürekli Belirlenemeyen seviye, vücudumda artık virüs yok mu demek?

Cevap kısaca, HAYIR öyle değil.

Açıklamak gerekirse; Her ne kadar viral yükünüz belirlenemeyen seviyede olsa da ve siz düzenli ART kullanımıyla sürekli belirlenemeyen seviyenizi koruyor olsanız da, virüs vücudunuzda viral rezervuar denilen az sayıdaki hücrenin içerisindeki varlıklarını uyku halinde sürdürmektedir. HIV tedavisinde doz atlama, ilaç kullanımına ara verme ya da sonlandırma gibi durumlarda virüs yine uyanık, yani aktif hale geçmekte ve kendisini kopyalayarak çoğaltmaya yeniden başlamaktadır. Bu da viral yükün yeniden belirlenebilen seviyeye çıkmasına neden olur. Bu sebeple ART tedavinize asla ama asla ara vermemeniz ve doktorunuzun belirtiği şekilde düzenli kullanmanız gerekmektedir.

4- Sürekli Belirlenemeyen seviyede olmanın, benim cinsel partnerime/eşime HIV bulaştırmamamla ne alakası var?

Reçete edildiği şekilde düzenli olarak ART kullanan ve sürekli belirlenemeyen seviyesini koruyan HIV pozitif bireyler, HIV negatif eşlerine/partnerlerine cinsel yolla -kondomsuz ilişkilerde bile- virüs bulaştıramazlar.


Bu konuda, eşlerden birinin HIV pozitif, diğerinin HIV negatif olduğu çiftlerin katıldığı 4 geniş katılımlı uluslararası araştırmanın (HPTN 052, PARTNER, Opposite Attract ve PARTNER 1-2) sonuçlarına göre kondom ve PrEP gibi korunma araçlarını kullanmadan, yani korunmadan yapılan anal ve vajinal cinsel ilişkilerde “SIFR'' bulaşı tespit edilmiştir. Yani Dr. Fauci'nin de söylediği gibi risk SIFIR”dır! (Yukarıda bahsedilen bilimsel çalışmalar hakkında #hivbilgisi yazıları için burayı tıklayın)


5- ART tedavisine başladıktan sonra, ortalama ne kadar zaman sonra cinsel yolla virüsü bulaştırma riski sıfıra düşmektedir?


Yapılan araştırmaların sonuçlarına göre, ART kullanmaya başlayan bir HIV pozitif bireyin ortalama 6 ay sonra cinsel yolla HIV bulaştırma risklerini sıfır olduğu bilimsel açıdan kanıtlanmıştır.

HIV tedavisine başlayan bireylerin büyük bir çoğunluğu, tedaviye başlamalarından sonraki 6 ay içerisinde belirlenemeyen seviyede viral yüke sahip olmakta ve bu her HIV pozitif bireye takip amaçlı düzenli olarak yapılan HIV RNA testi ile doğrulanmaktadır. Eğer bir HIV pozitif bireyin düzenli ART kullanımı ile HIV RNA testi sonucu sürekli belirlenemeyen seviyedeyse ve düzenli ilaç kullanmaya devam ederek sürekli belirlenemeyen seviyeyi koruyorsa, artık burada cinsel yolla bir HIV bulaşısı olmasından söz edilmemektedir.


Belirlenemeyen eşittir Bulaştırmayan
Belirlenemeyen eşittir Bulaştırmayan

6- HIV ilaç tedavisini bırakırsam ne olur?


HIV ilaç tedavisi bırakıldığında, viral yük yine eski seviyesine ve belki daha yükseklere çıkar ve diğer korunma araçlarını kullanmadığınız zaman cinsel yolla virüsü başka birine bulaştırabilir hale gelirsiniz. Araştırma sonuçlarına göre HIV tedavisine hiç bir şekilde ara vermemenin ya da bırakmamanın, virüsü bulaştırma riskini ortadan kaldırdığı gözlemlenmiştir. Tedaviye ara vermek ya da bırakıp sonra tekrar başlamak gibi önerilmeyen eylemler aynı zamanda virüsün direnç kazanması ve kullanabileceğiniz ilaç seçeneklerinin de azalması anlamana gelebilir.

Bu sebeple, doktorunuzun reçete ettiği şekilde HIV ilaçlarınızı düzenli olarak kullanmanız ve asla ama asla tedavinize ara vermeminiz gerekmektedir. Eğer çeşitli sağlık sorunları yaşıyorsanız ya da ilaç tedavinize tıbbi sebepler dolayısıyla ara vermeniz gerekiyorsa, ve daha olası pek çok durumda, mutlaka bu durumunuzu doktorunuza bildirin ve farklı seçeneklerin değerlendirilerek tedavi sürekliliğinizin sağlanması için doktorunuzun görüş ve önerilerine başvurun.


HIV pozitif AIDS
HIV hakkında her şey I @RedRibbonTR

7- Sürekli Belirlenemeyen seviyede olduğumdan emin olmak için hangi sıklıkta viral yük testi yaptırmam gerekir?

Güncel tedavi kılavuzlarına göre genel olarak viral yük her 3-6 ayda bir ölçülmeli ve kayıt altına alınmalıdır. Ancak sürekli belirlenemeyen seviyede olan HIV ile yaşayan bireylerin, doktorlarının önerisi ile bu süre daha da - örneğin yılda bir-uzatılabilir. Eğer sürekli belirlenemeyen seviyedeyseniz ve bu seviyeyi korumak istiyorsanız, doktorunuzun önerilerine dikkat etmek ve HIV ilaç tedavisini kesintisiz bir biçimde sürdürmek çok önemlidir.

8- Viral sıçrama (blips) nedir?

Zaman zaman, ilaçlar aksatılmadan ve doktorun belirttiği şekilde kullanıyor olsa da viral yükün küçük de olsa belirlenebilir seviyeye çıkıp sonra tekrar belirlenemeyen seviyeye indiği görülmektedir. Bu duruma “viral sıçrama” deniliyor. Viral sıçrama, sık görülen tıbbi bir durumdur ve asla HIV tedavisinin başarısız olduğu anlamına gelmez. Bu viral sıçramalara neyin neden olduğu konusunda ciddi araştırmalara devam edilmektedir.

9- Partnerimle olası HIV bulaşısı riski konusunda nasıl konuşabilirim?

HIV ile yaşayan bireylerin HIV tedavisine düzenli olarak devam ettikleri sürece virüsü bulaştırma risklerinin SIFIR olduğunu daha önce belirtmiştik. Ancak burada şu detayı da eklemek isteriz: Eğer düzenli bir ilişkiniz varsa, ve siz ya da partneriniz tedavi altındaki bir HIV pozitif bireyseniz, tedaviye bağlılıktaki en önemli etkenlerden biri de, ilişkinin tedavi bağlılığına olan etkisini anlamaktır. Yani siz sevdiğiniz kişinin sağlığına özen gösterdikçe, tedavi bağlılığına da o kadar katkı sağlamış olacaksınız.

Ancak yine de ileri korunma yöntemleri ile kendinizi daha güvenli hissetmek isterseniz, PrEP seçeneğini göz önünde bulundurabilirsiniz. PrEP ile ilgili detayları burayı tıklayarak öğrenebilirsiniz.

10- Sürekli Belirlenemeyen seviyedeyim. HIV dışında, cinsel yolla bulaşan diğer enfeksiyonları kafama takmama gerek yok diyebilir miyim?

Dersiniz ama demeseniz iyi. Çünkü bu tamamen bilim dışı ve pratiklere aykırı bir tutum olur. HIV tedavisi sizin yalnızca viral yükünüzü baskılamaya ve HIV'i cinsel yolla bulaştırmanızı engellemeye yarar. Aynı şekilde PrEP de sizi yalnızca HIV’e karşı korumaktadır. Eğer HIV tedavisi altındaysanız veya HIV’den korunmak için PrEP kullanıyorsanız, diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı hala korunmasız olabilirsiniz.

Bu sebeple Hepatit B, Hepatit C, HPV, bel soğukluğu, frengi ve cinsel yolla bulaşan diğer enfeksiyonlardan kendinizi korumak için kondom kullanımının sürekliliği en az her zamanki kadar önemlidir. www.kirmizikurdele.org #hivhakkindahersey















Kaynak: NIAID Yazı ilk kez Nisan 2019'da www.kirmizikurdele.org'de yayınlanmıştır.