HIV ile yaşarken, yaşam kalitesini yükseltecek 10 ipucu

En son güncellendiği tarih: Mar 12



Orijinali bu linkte bulunan bu yazı HIV aktivisti Fatih Egelioğlu tarafından Kırmızı Kurdele İstanbul #hivbilgisi sayfaları için derlenmiştir. Modern tedavi ve sağlık hizmetlerine güvenilir erişime sahip çoğu HIV pozitif için, HIV'i yönetmek sadece hayatta kalmak değil, aynı zamanda kaliteli bir yaşam sürdürebilmektir.

Fakat "kaliteli bir yaşam" tam olarak ne demek? HIV ile yaşayan bir birey fiziksel ve ruhsal sağlığını en iyi seviyeye çıkarmak için hangi adımları atmalı?

'HIV hakkında her şey' temasıyla 2016 yılından bu yana sürdürdüğümüz yayınlarla *Türkiye'nin en çok başvurulan #hivbilgisi kaynağı olan sayfalarımızda bu kez, HIV ile yaşarken yaşam kalitesinin yükseltilmesine yararı olabilecek on öneri sıraladık. İyi okumalar ___

Önce Amacınızı Belirleyin Sizi heyecanlandıran, mutlu eden şeyleri yapın! Yeteneklerinizi ve doğanızı yeniden keşfedin veya yenilerini geliştirmek için kendinize zaman tanıyın. Diğerlerine yararlı olmak (yardım etmek, hizmet etmek) için zaman yaratın.

HIV tanısını takip eden ilk günlerde veya yavaş yavaş zaman içinde, HIV ile yaşayan kişiler varlıklarını yeniden sorgularlar. HIV alanındaki en bilinir ve güvenilir kaynaklardan biri olan The Body'nin danışmanlarından David Fawcett (Ph.D) "Bir amaca sahip olmak, daha az stres, gelişmiş sağlık durumu ve genel sağlık-iyilik duygusu ile iç içedir." diyor.

Şok, utanç ve damgalama bunların tüm dengesini bozabilir. Aynı zamanda aynen tüm bu engeller bunların hepsini daha da önemli kılarak, bunların arasında bir yerde kendinizi bulmanızı ve güven kazanmanızı sağlar.

Sigarayı Bırakın

Sigara içiyorsanız, sigarayı bırakmanızı destek olmaya çalışan sonsuz çabaları görmüş ve duymuşsunuzdur. Belki de bırakmayı denediniz ama yürümedi. Belki doğru zamanı bekliyorsunuz. Belki de bunu önemli, hatta gerçekçi bulmuyorsunuz, çünkü hayatınız olduğu gibi devam ediyor.

Bunlardan herhangi birini hissediyor ya da düşünüyorsanız; yalnız değilsiniz. 2013 yılında yapılan bir araştırmaya göre ABD'deki HIV ile yaşayanların %42'si genel topluma göre iki kat daha büyük oranda sigara içiyor. Sigarayı bırakmak HIV ile yaşayan kişiler için daha zor gibi görünüyor. Ancak sağlığınızı önemsiyorsanız (aksi halde bunu okumazdınız), sigarayı söndürmekten daha önemli bir ilk adım olamaz.

Tek başına sigara, hayat sürenizi HIV'in kendisinin neden olabileceğinden daha çok kısaltır ve sigara içen HIV ile yaşayanların kalp krizi, akciğer kanseri ve zatürre riski, sigara içmeyen HIV ile yaşayanlarla karşılaştırıldığında önemli ölçüde büyüktür. Yeni araştırmaların da kabul ettiği gibi, HIV ile yaşayanların, çoğunlukla sağlık profesyonellerinin desteği ile takip edebileceği ve onları sigarasız bir hayata ulaştıracak iyi tanımlanmış yollar var.

Örneğin elektronik sigaralar gerçek sigaralara göre belki daha az ölümcüller ama onların çok iyi alternatifler olduğunu söyleyemeyiz. (1*)

(1*) Türkiye'de elektronik sigara satışı yasaklanmıştır.

Çalışın

Bu yazıyı Kırmızı Kurdele İstanbul için derleyen gönüllümüz, "son zamanlarda HIV ile ilgili bir yazı kaleme alamadım." diyor. "Bilmiyorum neden ama çalışma hayatı içinde, sanki artık HIV ile yaşadığımı unutuyorum''.

Bir iş sadece para sağlamaz, doğru iş aynı zamanda iyi bir ruh hali getirir. Amacınızın olduğu duygusu (ki bundan daha önce söz ettik) sağlığınız için iyi etkiler de yaratır.

Bazen çalışma hayatı ve HIV, özellikle damgalama ve ayrımcılık çirkin yüzünü göstermeye başladığında bir arada daha zor idare edilir olabilir. Fakat, HIV ile yaşayan bireylere ayrımcılık uygulamak hukuken yasaktır. Gelişmiş ülkelerde kişilerin eğitim almaları, iş bulma ve işlerini sürdürme konusunda destek bulmaları konusunda bir çok kaynak vardır. (2*)

(2*) Türkiye'de yasa gereği HIV ile yaşayan kişilere ayrımcılık uygulanamasa da, gelişmiş ülkeler seviyesine erişmek için hala uzun bir yol alınması gerekiyor.

Gerekli besin ve mineralleri alın

Bizi sağlıklı tutmak için tıkındığımız besinlerin önemini gözden kaçırmak kolaydır. Ancak iyi beslenme (doğru çeşitte ve doğru miktarda besin alma) beraberinde kilo yönetimi, enerji, daha güçlü bağışıklık sistemi ve (kalp, kemik vb.) doğru organ fonksiyonları bağlamında sağlık için büyük faydalar sağlar. Hatta HIV ile ilgili iltihap durumları ve yine HIV ile ilgili diğer sağlık sorunlarının oluşumunu azaltır.

HIV takibi yapan tüm doktorların HIV ile yaşayanlar için farklı beslenme önerileri bulunmakta. Ancak tamamının üzerinde anlaştığı konu; düzenli beslenme alışkanlıklarının HIV ilaçları ile etkileşen veya kendi yan etkileri olan ek ilaç alınmasını çoğunlukla engellediğidir.

"Daha fazla ilaç yazmak yerine, beslenme alışkanlıklarını değiştirerek kişinin sağlık problemlerini düzelttiğimizde kendimi mutlu hissediyorum." diye ekliyor Dr. Joanna Eveland.

Takviye ilaçlar/vitaminler konusunda dikkatli olun

Bir çok kişinin hap şeklindeki vitamin, mineral veya diğer destekleyicilerin günlük diyetlerinin önemli bir parçası olarak düşündüğünü söyleyebiliriz. Bu bazı durumlarda doğruda olabilir (örneğin doktorlar tarafından reçetelendirildiğinde veya normal yiyecek maddeleri ile düzeltilemeyen bazı eksikliklerin tedavisi için). HIV takibi yapan doktorların eğilimi ise gelişigüzel kullanılan diyet destek ürünlerinin iyi bir fikir olmadığı ve HIV tedavisi altındayken bunların kullanımının kendileri ile konuşulması gerektiği yönündedir.

Kesinlikle doğru vitamın ve destek karışımı sağlıklı bir diyeti tamamlayabilir ve kronik sağlık sorununun yarattığı uzun süreli yan etkiler ile mücadele etmeye yardım edebilir. Fakat önemli olan gerçekten güvenilir destek ürünleri alıp almadığınız ve ödediğiniz paraya değip değmediğidir.

Ek olarak, bir çok destek ürünü HIV ilaçları ile potansiyel olarak etkileşebilir. İşte bu, onları kullanmanız konusunda doktorlarınıza danışmanızı gerektiren en önemli nedendir. Ve tabi ki, HIV ilaçlarını bırakıp destek ürünleri almak hiç iyi bir fikir değildir. Başarılı bir HIV tedavisi sırasında gerekli besin desteklerini sağlayacak yöntemler bulunur.

Stresinizi yönetin

Söylemenin yapmaktan kolay olduğunu biz de biliyoruz. Stres neredeyse hepimiz için günlük bir gerçek ve travma, HIV ile yaşayan kişilerin hayat hikayelerinde epey önemli bir etken.

Gerek günlük küçük bir kızgınlık veya çileden çıkaran büyük bir olay olsun, stres sadece moralinizi etkilemekle kalmaz, yaşam kalitenizi de etkiler. Araştırma, örneğin stresin viral yükünüzü ve CD4 sayınızı etkilediği sonucunu ileri sürer (zaten bunlar birbirleri ile ilgili konulardır). Kendi zihinsel sağlığınıza dikkat etmek (endişe, depresyon, travma ve HIV ile yaşayanlarda sıkça rastlanan sorunlar) HIV'i daha iyi yönetmenizi ve daha renkli/sağlıklı bir hayat sürmenizi sağlayabilir.

Bu nedenle stresi durdurmak, nelerin strese neden önemli olduğunu ve onun üzerinizdeki olumsuz etkisini azaltmak için pratik önlemler almak önemlidir.

Esinlenmek ve destek alabilmek için, endişeyi/kaygı (anksiyete) ile başa çıkmış olan HIV ile yaşayan diğer kişilerin hayat hikayelerini okumak iyi bir yol olabilir.

Büyük sağlık resmini görün

AIDS ile ilgili fırsatçı bir enfeksiyon geliştirerek, "HIV nedeniyle birinin hayatını kaybetmesi" gittikçe daha az duyulan bir gerçek oldu artık. Bunun yerine, HIV ile yaşayan kişiler hasta olduklarında, kanser, kalp problemleri, organ hasarları (karaciger, böbrek ve kemikler gibi) herkesle aynı veya benzer biçimlerde sağlık sorunları yaşamaktalar.

HIV'in diğer sağlık sorunlarına etkisi ile ilgili bir çok tartışma hala sürmekte. Ancak hiç şüphe yok ki, düzenli sağlık kontrolleri ve çeşitli belirtilere ilgi göstererek, ek sağlık sorunlarını büyümeden önlemekle kalmaz, problem ortaya çıkınca çabuk ve etkili tedavi olanağı sağlarsınız.

Önce kendinizi sevin

HIV statüsündan bağımsız olarak herkes, sevilmeyi ve destek gördüğü bir ilişkiyi hak eder (konuyla ilgili bir başka yazımız olan ‘HIV pozitif partnerinizi desteklemenin beş yolu’ nu bu linkten okuyabilirsiniz). Tacizkar, saldırgan ve sağlıklı olmayan ilişkiler kişilerin hayatlar kalitesini düşürürler, ancak bazı ilişkilerin ardından insanlar artık onları kimsenin istemeyeceği korkusuna kapılabilirler.

Duygusal ilişki, aile bağları, yakın arkadaş çevresi veya bir destek grubundan gelen saf destek sağlığınız ve kaliteli hayat sürdürebilmeniz için çok çok değerlidir. Ancak bu değer her şeyden önce kendinizi sevmek, sevilmeye ve saygıya değer olduğunuzu bilmekle başlar.

Aynı şekilde, nasıl, ne zaman ve kime HIV pozitif olduğunu söyleyeceğini anlamaya çalışmak mayın tarlasında yürümek gibi bir his verebilir ancak bu kendinizde bu gücü bulduğunuzda başlar. (Bu konu hakkındaki yazımız ‘HIV tanısını paylaşmak’ ı bu linkten okuyabilirsiniz.)

Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonları (CYBE) önleyin ve tedavi ettirin

Tabii ki HIV'in kendisi de cinsel yolla bulaşan hastalıklardan biridir. Ancak bu sağlık sorunu, HIV ile yaşayan bireylerce düşünülmesi gereken tek sorun değil. Tespit edilemeyen düzeyde (undetectable) "viral yük"e sahip olmak, HIV bulaştırma riskini minimum seviyeye indirmek demekse de, başka cinsel yolla bulaşan hastalıkları edinebilir ve bulaştırabilirsiniz.

Cinsel yolla bulaşan hastalıklar HIV ile yaşayan kişilerde ve özellikle erkeklerle seks yapan erkeklerde yaygın olarak görülebilir. Bunların çoğu kolaylıkla saptanabilir ve tedavi edilebilir. Aksi halde, teşhis ve tedavi edilmezlerse, bu cinsel yolla bulaşan hastalıklar ciddi sorunlara yol açabilirler. Örneğin HPV, HIV ile yaşayan kişilerdeki en çok görülen ve kansere yol açabilen bir etkendir.

Gay erkek, kadın veya başka cinsel kimliklerde olsanız da, HIV ile yaşayan kişiler için cinsel yolla bulaşan hastalıkların önlenmesi ve tedavisi ile ilgili büyük miktarda bilgi ve öneri bulunmaktadır.

Alkol ve uyuşturucu kullanımını durdurun

Bazı ülkelerde, bağımlılık ve HIV belli bir ilişki içinde ele alınırlar. Onları birbirlerinden ayırmak için bir yol bulmak zorunda olmak, belki de HIV ile yaşayan bir kişi için en zor konulardan biridir. Amerika’daki ilgili internet sitelerinde, madde kullanan HIV ile yaşayan kişilerin hikayeleri bulunmaktadır (Elbette bu, HIV ile yaşayanların mutlaka madde bağımlısı kişiler olduğu anlamına gelmez). Ayrıca alışkanlık yapan maddeler ile ilgili soruları yanıtlayan danışmanlar da bulunmaktadır.

HIV ile yaşayan bir kişinin hayatının süresini kısaltan, uyuşturucu ve ağır alkol kullanımı gibi çok az faktör bulunmaktadır. Bu alışkanlıklar önlendiğinde, kişinin hayatı tamamı ile iyileşir. Tabii ailesinin, arkadaşlarının ve diğer sevdiklerinin de...

www.kirmizikurdele.org'de ziyaretçi deneyimini geliştirmek için çerezler kullanılır. Sitede sunulan tüm bilgiler uluslararası düzeyde kabul görmüş, saygın HIV tedavi kılavuzlarına, deneyimli tedavi aktivistlerinin bilgi

vtecrübelerine dayanır. Bu bilgilere dayanarak eyleme geçmeden önce uzman bir hekime danışılması mutlaka tavsiye edilir.

Bu siteyi ziyaret eden herkes bu sorumluluğu kabul etmiş sayılır.